चालू घडामोडी (Current Affairs) 13 December 2024

ताज्या चालू घडामोडी: महत्वाच्या राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय बातम्या(Current Affairs) 13 December 2024

गूगलने सादर केले ‘GenCast’ – हवामान अंदाजासाठी नवी AI मॉडेल

गूगलच्या डीपमाईंड टीमने अलीकडेच GenCast नावाचे एक नवे AI मॉडेल सादर केले आहे. हे मॉडेल हवामान अंदाजात उत्कृष्ट असून European Centre for Medium-Range Weather Forecasts (ECMWF) ला मागे टाकले आहे. GenCast १५ दिवसांपर्यंतचे अधिक अचूक आणि वेगवान अंदाज देते.

GenCast ची वैशिष्ट्ये

GenCast हे पूर्वीच्या हवामान मॉडेल्सपेक्षा अधिक प्रगत आहे. यामध्ये एकाच वेळी अनेक अंदाज मिळतात, ज्यामुळे किमान ५० वेगवेगळ्या हवामान परिस्थितींचे विश्लेषण शक्य होते. त्यामुळे संभाव्य हवामान बदलांचा व्यापक अंदाज घेता येतो.

हे मॉडेल एक diffusion model वापरते, जे पूर्वी प्रतिमा, व्हिडिओ, आणि संगीत निर्मितीत वापरले जात असे. मात्र, GenCast विशेषतः हवामान अंदाजासाठी तयार करण्यात आले आहे. पृथ्वीच्या आकार आणि अलीकडच्या हवामान डेटा विचारात घेऊन हे मॉडेल अत्यंत अचूक अंदाज देते.

पीएम पोषण योजना २०२४ – अपडेट्स

पीएम पोषण योजना देशातील ११.७ कोटी विद्यार्थ्यांना दररोज गरम भोजन पुरवते. यात बालवाटिका ते इयत्ता आठवीपर्यंतचे विद्यार्थी समाविष्ट आहेत. ही योजना १०.२४ लाख सरकारी व मदतनीस शाळांमध्ये राबवली जाते. मुख्य उद्दिष्ट म्हणजे पोषण सुधारणा व शाळेत उपस्थिती वाढवणे.

महागाई नियंत्रणासाठी लेबर ब्युरो

लेबर ब्युरो पीएम पोषण योजनेच्या भोजन टोकरीवरील खर्चाचा मागोवा ठेवते. Consumer Price Index for Rural Labourers (CPI-RL) च्या महागाई डेटा वापरून योजना निधीतील बदल केले जातात. २० राज्यांमधील ६०० गावांमधून मासिक किंमत डेटा गोळा केला जातो.

वोरोनेझ रडार: भारत-रशिया संरक्षण करार

भारत आणि रशिया Voronezh ballistic missile warning radar कर्नाटकातील चित्रदुर्ग येथे बसवण्यासाठी करार पूर्ण करत आहेत. अंदाजे ४ अब्ज डॉलर्सचा हा रडार प्रणाली करार Almaz-Antey कंपनीने विकसित केला आहे, ज्यामुळे क्षेपणास्त्र शोध क्षमतांमध्ये वाढ होईल.

वोरोनेझ रडारचे वैशिष्ट्य

वोरोनेझ रडार प्रणाली क्षेपणास्त्र प्रक्षेपण, स्टेल्थ विमान, व अवकाशीय वस्तू शोधण्यात सक्षम आहे. हे फेज्ड-अरे तंत्रज्ञान वापरते, ज्यामुळे बीम जलदपणे फिरवता येते. ही प्रणाली अधिक ऊर्जा-कार्यक्षम, लहान आकाराची आणि जलदगतीने बांधता येणारी आहे.

तस्करी अहवाल २०२३-२४

डायरेक्टरेट ऑफ रेवन्यू इंटेलिजन्स (DRI) आपला ६७ वा स्थापना दिवस ४ डिसेंबर २०२४ रोजी नवी दिल्लीत साजरा करणार आहे. या वेळी ‘तस्करी अहवाल २०२३-२४’ प्रकाशित होईल, ज्यामध्ये तस्करीविरोधी व व्यावसायिक फसवणूक कार्यवाहीचे तपशील असतील.

DRI चा इतिहास

१९५७ मध्ये स्थापन झालेला DRI हा Central Board of Indirect Taxes and Customs (CBIC) अंतर्गत कार्यरत आहे. नवी दिल्लीत मुख्यालय असून १२ विभागीय, ३५ प्रादेशिक आणि १५ उपप्रादेशिक कार्यालयांसह ९०० हून अधिक अधिकारी DRI मध्ये कार्यरत आहेत.

साऊथ एशिया समिट २०२४

South Asia Summit 2024 पेरुंगुडी डंप यार्ड येथे आयोजित करण्यात आला. कचरा व्यवस्थापन, हवामान बदल, आणि लिंग समानता यांसारख्या विषयांवर चर्चा करण्यात आली. याचा विषय होता “New Realities, New Opportunities.”

कीनोट

GCC Regional Deputy Commissioner M.P. Amith यांनी प्रमुख भाषण केले. त्यांनी बायोमायनिंगच्या माध्यमातून जमीन पुनर्प्राप्तीवर भर दिला, ज्यामुळे वेलाचेरीसारख्या भागांमध्ये पूरस्थिती कमी होऊ शकते.

सुलतानपूर राष्ट्रीय उद्यानात दुर्मिळ मार्बल बदक दिसले

सुलतानपूर राष्ट्रीय उद्यानात मार्बल बदक दिसले, जे १९९० नंतर प्रथमच पाहिले गेले. उद्यान मार्गदर्शक संजय सिंग यांनी हे पक्षी पाहिले आणि फोटो स्थानिक पक्षी निरीक्षकांसोबत शेअर केले.

मार्बल बदक परिचय

Marmaronetta angustirostris म्हणून वैज्ञानिकदृष्ट्या ओळखले जाणारे मार्बल बदक युरोपमध्ये मूळचे आहे. हे बदक उथळ गोड्या पाण्याच्या भागांमध्ये प्रजनन करते आणि उन्हाळ्याच्या महिन्यांमध्ये प्रजनन हंगामात असते.

इंडिया स्किल्स रिपोर्ट २०२५

Wheebox आणि इतर प्रतिष्ठित संस्थांनी प्रकाशित केलेल्या India Skills Report 2025 नुसार, केरळचा रोजगारक्षमतेचा दर ७१% आहे, ज्यामुळे तो देशात पाचव्या स्थानी आहे.

अहवालातील मुख्य मुद्दे

देशभरातील ६.५० लाख तरुणांचे सर्वेक्षण केले गेले. यामध्ये ५४.८१% तरुणांमध्ये रोजगारासाठी आवश्यक कौशल्ये असल्याचे दिसून आले. केरळने विशेषतः तरुणांसाठी उच्च कौशल्य क्षमता दाखवली आहे.

तरुण कार्यक्षमतेत केरळ आघाडीवर

२२-२५ वयोगटातील केरळचा रोजगारक्षमतेचा दर ८७.४७% आहे. यामुळे कौशल्य विकासावर राज्याने दिलेला भर दिसून येतो. २६-२९ वयोगटातील अनुभवी व्यावसायिकांमध्ये केरळचा दर ६८.८२% आहे.

माधव गाडगीळ यांना ‘Champions of the Earth’ पुरस्कार

संयुक्त राष्ट्रसंघाने ‘Champions of the Earth Award’ हा सर्वोच्च पर्यावरणीय सन्मान पर्यावरणतज्ज्ञ माधव गाडगीळ यांना प्रदान केला आहे. गाडगीळ यांचे योगदान प्रामुख्याने Western Ghats या महत्त्वाच्या जैवविविधता क्षेत्राशी संबंधित आहे.

पश्चिम घाटाचा परिचय

पश्चिम घाट भारतातील सहा राज्यांमध्ये पसरला आहे. जैवविविधता आणि पर्यावरणीय महत्त्वामुळे २०१२ मध्ये UNESCO ने या क्षेत्राला World Heritage Site घोषित केले. अर्बनायझेशन, हवामान बदल, आणि औद्योगिक क्रियाकलापांमुळे या भागाला धोका निर्माण झाला आहे.

Consumer Confidence Survey (CCS)

Reserve Bank of India (RBI) ने २ ते ११ नोव्हेंबर २०२४ दरम्यान Consumer Confidence Survey आयोजित केला. या सर्वेक्षणात अर्थव्यवस्था, रोजगार, उत्पन्न, आणि खर्चाबाबत चिंता व्यक्त केली गेली. महागाई वाढण्याच्या अपेक्षेने हा कल अधिकच गडद झाला आहे.

सर्वेक्षणाचा आढावा

RBI ने १९ मोठ्या शहरांमधून माहिती गोळा केली. यामध्ये सध्याच्या आर्थिक परिस्थिती आणि भविष्यातील अपेक्षांवर भर देण्यात आला.

११ डिसेंबर – आंतरराष्ट्रीय पर्वत दिन

दरवर्षी ११ डिसेंबर रोजी International Mountain Day साजरा केला जातो. पर्वतांचे पर्यावरणीय महत्त्व आणि मानव कल्याणासाठी त्यांचे योगदान याबद्दल जागरूकता वाढवणे हा या दिनाचा उद्देश आहे.

पर्वत दिनाचा हेतू

पर्वत परिसंस्थांचे संरक्षण करणे, जैवविविधतेचे महत्त्व पटवून देणे आणि पर्वत संसाधनांचे महत्त्व वाढवणे, यासाठी या दिनाचे आयोजन केले जाते. पर्वत हे पाणी, अन्न आणि संसाधने पुरवणारे महत्त्वाचे स्रोत आहेत.

२०२४ साठी भारताचा आर्थिक विकास दर

Reserve Bank of India (RBI) ने २०२४-२५ साठी भारताचा विकास दर ६.६% इतका भाकीत केला आहे. तर S&P Global ने ६.८% असा जास्त अंदाज व्यक्त केला आहे.

सध्याचे आर्थिक वातावरण

२०२३-२४ मध्ये भारताचा आर्थिक विकास दर ८.२% होता. मात्र, २०२४ च्या जुलै-सप्टेंबर तिमाहीत तो ५.४% पर्यंत घसरला.

WHO चा La Niña बद्दल अंदाज

World Meteorological Organization (WMO) च्या अहवालानुसार, लवकरच La Niña परिस्थिती निर्माण होण्याची ५५% शक्यता आहे. यामुळे महासागराच्या पृष्ठभागाचे तापमान कमी होईल.

La Niña म्हणजे काय?

La Niña ही हवामान पद्धती असून, Pacific Ocean च्या मध्य व पूर्व भागात समुद्रपृष्ठ तापमान सरासरीपेक्षा कमी होते. यामुळे जागतिक हवामानावर मोठा परिणाम होतो.

भारत-निकाराग्वा करार

भारत आणि Nicaragua ने अलीकडे Quick Impact Projects (QIPs) लागू करण्यासाठी करार केला आहे. निकाराग्वाच्या Managua येथे हा करार झाला.

कराराचा उद्देश

या कराराचा उद्देश रस्ते, समुदाय केंद्रे, शिक्षण, आरोग्य, आणि स्वच्छता यामध्ये सुधारणा करणे हा आहे.

भारताचे ‘Bharat Antariksha Station’

भारताने २०३५ पर्यंत ‘Bharat Antariksha Station’ सुरू करण्याची घोषणा केली आहे. तसेच, २०४० पर्यंत भारतीय अंतराळवीर चंद्रावर उतरवण्याचा विचार आहे.

Bharat Antariksha Station

हे स्पेस स्टेशन लो-अर्थ ऑर्बिटमध्ये भारताची उपस्थिती वाढवेल आणि वैज्ञानिक संशोधनाला प्रोत्साहन देईल.